Süleyman Fikri Erten: Antalya Müzesi'ni Kuran Öğretmen

Antalya Müzesi'ni bir arkeolog değil, bir Türkçe-Farsça öğretmeni kurdu. Üstelik müzeyi kurma sebebi sergilemek değildi — engellemekti.

1919: işgal ve talan

İtalyanlar Antalya'yı 28 Mart 1919 günü işgal etti. İşgal kuvvetleriyle birlikte İtalyan arkeologlar da geldi.

Yöreyi gezip açıkta gördükleri eserleri, özellikle Murtuna'daki (Perge) kalıntıları talan etmeye başladılar. Yakın çevredeki antik kentlerden getirilen eserler, bir süre sonra İtalya'ya taşınmak üzere İtalyan Konsoloshanesi'nde toplandı.

Kendini memur tayin ettiren adam

O sırada Antalya Sultanisi'nde (Lisesi) Türkçe-Farsça öğretmeni olan Süleyman Fikri Bey (Erten) buna engel olmak istedi.

Yolu ilginçti: Antalya Mutasarrıflığı'na başvurup kendisini fahri eski eser koruyucusu, gönüllü Asar-ı Atika Memuru tayin ettirdi. Maarif Müdürlüğü'nün 17 Haziran 1919 ve Mutasarrıflığın 15 Ekim 1919 tarihli yazılarıyla görev resmileşti.

Sebebini kendi anılarında anlatır. Antalya'daki İtalyan Konsolosu Marki Faranti, biz Türklerin tarihî eserlere önem vermediğimizi, yaptıklarının ise "sırf medeniyet namına" olduğunu söylemişti.

Erten'in cevabı bir cümle değil, bir müze oldu.

İlk müze: kullanılmayan bir mescit

Parası yoktu. Bu yüzden ilk işi, Antalya merkezindeki eski parçaları Tekeli Mehmet Paşa Camii'nin karşısındaki ufak ve kullanılmayan bir mescitte toplamak oldu.

Kendi deyişiyle bu, Antalya Müzesi'nin ilk temel taşıydı.

Amaç açıktı: İtalyan Konsoloshanesi'nin eser toplamasını engellemek ve Türklerin eski eserlere saygılı olduğunu göstermek. Dahiliye Nezareti'yle yapılan yazışmalarla İtalyanlara kısmen engel olundu, ancak konsoloshanede toplanmış eserler geri alınamadı.

Müzenin üç adresi

İtalyanlar Antalya'yı 5 Temmuz 1921'de boşalttı. Konsoloslukta toplanan eserler önce Kaleiçi'nde bir evde koruma altına alındı. Ekim 1922'de Antalya'dan ayrılan Rumların geride bıraktığı Aziz Panaya Kilisesi'ne taşınarak yörenin ilk müzesinin temeli atılmış oldu.

Bir de kütüphane

Aynı yıllarda Erten, Yivli Minare'de 1000'i aşkın cildi yazma olmak üzere 3.491 kitap ve 2.270 mecmua bir araya getirdi. Böylece Tekeli Halk Kütüphanesi'nin de temeli atıldı.

Kaybettiği mücadele

Her girişimi başarılı olmadı.

1930 yılının başlarında, dönemin Belediye Başkanı Hüsnü Karakaş'ın Antalya kent surlarını yıktırmasına engel olmaya çalıştı. Bunda başarılı olamadı.

Bugün Kaleiçi'nde surların yalnızca bir bölümünün ayakta olmasının sebeplerinden biri budur.

Antalya hakkında ilk Türkçe eser

Erten, 1922 yılında Antalya hakkındaki ilk Türkçe eseri yazdı. Milli Mücadele dönemine ait anıları, bugün o yılları anlatan temel kaynaklardandır.

1876'da doğan Süleyman Fikri Erten 1962'de vefat etti.

Sitede izini sürebileceğiniz yerler

Erten'in adı bu portalda birkaç yerde geçer:

• Kurduğu müze: Antalya Arkeoloji Müzesi
• Anılarının kaynak olduğu dönem: Milli Mücadele'de Antalya ve İtalyan İşgali
• 1930'da Atatürk'ü Aspendos'ta gezdiren müze müdürü olarak: Atatürk'ün Antalya Ziyaretleri ve Cumhuriyet Antalyası

Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Dünden Bugüne Antalya, 2. Cilt, Meşhur Şahsiyetler bölümü. Madde: kent tarihçisi Hüseyin Çimrin.