Gündoğmuş, Antalya'nın en az bilinen ilçelerinden biridir. Şehir merkezine 153 kilometre doğuda, Akseki-Konya yolunun 32 kilometre güneyinde yer alır. Alanya'ya ve Manavgat'a uzaklığı yaklaşık 70'er kilometredir.
Geyik Dağları'nın yamaçlarına kurulmuş bu ilçe, kıyı Antalya'sının hiç benzemediği bir yer: 900 metre rakımda, dar vadiler ve yüksek yaylalar arasında, toprağı az ama kültürü derin bir Türkmen bölgesi.
Eski adı: Eksere
Gündoğmuş'un eski adı Eksere'dir ve bu adın nereden geldiği kesin olarak bilinmez. Kaynaklarda beş ayrı görüş tartışılır:
- Konya-Karaman yönünden gelen "İksile" adlı bir yerin ahalisinden geldiği
- Bileyicilik ve bileyi taşı anlamına gelen "Kösere" sözcüğünden dönüştüğü. Toprağı az olan yörede halkın ticaret ve zanaata yönelmesi bu görüşü destekler
- Konya Ereğli'nin Halkapınar-Kösereli çevresinden Torosları takip ederek gelen Köserelilerin kurduğu
- Çam ve katran ağaçlarında asalak olarak yetişen, hayvan beslemede kullanılan "ökse otu"ndan ve "Ökseyeri" tamlamasından geldiği
- İlçenin 9 kilometre batısındaki Taşahır-Taşavur (Kaseyir) harabesinden geldiği. Burada bulunan üç yazıttan birinde Kaseyir'in Casae kolonisi olduğu belirtilir
Ad nereden gelirse gelsin, bugün Gündoğmuş halkıyla, yayla-sahil yaşamıyla ve kültürel zenginliğiyle tam bir Türkmen bölgesidir. Bölge Türkmenleri Karamanoğulları çatısına dâhildir; yörede çok sayıda Karamanlı sülalesi ve Avşar cemaati bulunur.
Tarihi
Cumhuriyet'ten önce bugünkü Gündoğmuş bölgesi Senir ve Çündüre olmak üzere ikiye ayrılıyordu. Ortaçağda siyasi ilişkileri daha çok Alaiye kazası ile olmuştur. Kayıtlarda kimi zaman Konya Vilayeti Teke Sancağı Senir Kazası, kimi zaman Akseki'ye bağlı bir nahiye olarak geçer.
1221'de Sultan Alâeddin Keykubad'ın Alanya ve Alara'yı almasıyla bölgede yoğun bir Türkmen yerleşimi gerçekleşmiştir. Yörede bulunan ve Alâeddin Keykubad'a ait olduğu anlaşılan kurşun mühür (bulle) Antalya Müzesi envanterine kayıtlıdır; bu, bölgedeki Selçuklu hâkimiyetinin somut kanıtlarından biridir.
1472'de Fatih'in veziri Gedik Ahmet Paşa'nın Alanya'yı kuşatarak Karamanoğulları egemenliğine son vermesiyle Osmanlı dönemi başlamıştır. Fatih, küçük oğlu Cem Sultan'ı Karaman valisi yapmıştır; ilçe merkezindeki Cem Paşa Camii bu dönemin hatırasıdır ve onarımlarla bugüne ulaşmıştır.
Eksere, 1936 yılındaki idari düzenlemeye kadar Akseki'ye bağlı bir köydü. Halkın talepleri ve tapu-arazi işlerinin yakından çözülmesi ihtiyacı üzerine aynı yıl Antalya'ya bağlı müstakil ilçe yapılmıştır.
Bugünkü Gündoğmuş
- Yüzölçümü: 1.332 km²
- Rakım: 900 metre
- 34 köy; Köprülü, Ortaköy ve Senir adlarıyla 3 belde
- 2009 nüfusu: 9.783
İlçe, Antalya'nın nüfusu en az ilçelerindendir. Toprağın azlığı nedeniyle halkın önemli bir bölümü Manavgat, Antalya ve İzmir'e giderek ticaretle uğraşmıştır; Gündoğmuşluların bu şehirlerdeki yoğunluğu yörenin ticaret geleneğini gösterir.
Görülecek yerler
- Cem Paşa Camii: İlçe merkezinde, Cem Sultan dönemi hatırası
- Ali Köprüsü: Güneycik köyü yakınında, Alara Çayı üzerinde yer alan Selçuklu köprüsü. Selçukluların Antalya ve Manavgat yönündeki fetih hareketlerinde bu bölgenin bir geçiş yolu oluşturduğunun kanıtıdır
- Gelesandra Han: Aynı yol güzergâhı üzerindeki kervan konağı
- Taşahır (Taşavur) harabesi: İlçenin 9 kilometre batısında, asfalt yolun altında; mesire yerinin 100 metre batısında kent kalıntıları görülür
- Geyik Dağı ve yaylalar: İlçenin asıl zenginliği
Ne yenir, ne alınır
Gündoğmuş'un en meşhur ürünü **Giği Balı**'dır; adını Geyik Dağı'nın yerel adı olan "Giği"den alır. Bunun dışında tereyağı, yoğurt ve peyniri boldur. Üzüm, incir, ceviz ve pekmezi de yörede aranır.
Nasıl gidilir
Antalya'dan Manavgat üzerinden ya da Akseki-Konya karayolundan ilçeye ulaşılır. Yol dağlıktır ve virajlıdır; kış aylarında kar nedeniyle zorlaşabilir. Yaylalara çıkacaklar için yüksek şasili araç gerekir.
Yorumunuz onaylandıktan sonra yayımlanır.