Gazipaşa, Antalya'nın en çok antik yerleşim barındıran ama en az ziyaret edilen ilçelerinden biridir. Sedre Çayı'nın doğusu antik çağda **Kilikya** toprakları sayılırdı; ilçe, Pamfilya ile Dağlık Kilikya'nın sınırında yer alır.
İlçe sınırları içinde on dörtten fazla antik kent, kale ve yerleşim bulunur. Aşağıda başlıcaları yer alıyor.
Selinus (Gazipaşa merkez)
Kent, çok eski metinlerde **Sallune** olarak geçer. Tarih boyunca Selinus, Selnius, Trayanapolis, Castelle Lombarda ve Castrum Lombardum adlarıyla anılmıştır.
Kale Tepe'nin ayrılmaz bir parçasıdır ve adını aynı adlı nehirden alır: nehrin antik adı **Selinus Potamos**, bugünkü adı **Hacı Musa Çayı**'dır.
Harabelerin bulunduğu tepenin ön kısmında yalıyarlar (falezler) uzanır; kalkerden oluşan bu duvarlar yer yer 50-100 metre yüksekliğe ulaşır. Tepenin iki yanında ince kalker kumlu plajlar vardır.
Iotape (Aydap)
Roma ve Bizans dönemi şehir ve limanlarındandır. Adını **Kommagene hanedanından Iotape adlı bir prensesten** alır. (Kaynaklar bu kişinin IV. Antiochos'un kızı mı eşi mi olduğunda ayrılır; hanedanda bu adı taşıyan birden fazla kişi vardır.)
M.Ö. 5. yüzyılda yaşamış Yunanlı tarihçi Hierocles, kenti İsauria kentleri arasında sayar. Antik adı Ayzutap iken bugün Aydap'a dönüşmüştür.
Antiochia ad Cragum (Nuhut Yeri)
Gazipaşa'ya 20 kilometre doğuda, Güney köyü sınırları içinde ve sahildedir. Adını, kurulduğu **Kragos dağından** ve kurucusu Kommagene kralı IV. Antiochos'tan alır. Kent denizden 300 metre yüksekliktedir.
En dikkat çekici yanı su sistemidir. Uzak mesafelerden getirilen su iletim hattı yer yer sağlamlığını korumaktadır:
- Su, Şanşa Dağı'ndan ve Uğurlu Deresi'nden çıkar
- "Haft" mevkiinde bir havuzda toplanır
- Kemerler üzerine alınan pişmiş toprak künklerle Nuhut Yeri mevkiine taşınır
Şehirdeki Roma hamamları kısmen sağlam durumdadır ve bölge koruma altındadır.
Cestrus
Macar köyü sınırları içinde, Gazipaşa'nın 6 kilometre doğusundadır. Kent merkezi, denizden 350 metre yükseklikteki Kilise Tepe üzerindedir.
Güney duvarlarındaki yazıtlar yapının Vespasianus'a ait olduğunu gösterir. Vespasianus tapınağının güney ucunda **altı heykel kaidesinden** oluşan bir yapı bulunur; bu kaideler Titus, Nerva, Traianus ve Hadrianus figürleriyle donatılmıştır. Hadrianus, karısı Sabina ile birlikte tasvir edilmiştir.
Alanda ayrıca Antoninus Pius'a ait bir tapınak ile moloz ve kesme taştan yapılmış bir anıt mezar vardır.
Adanda (Lamos)
Adanda Kalesi olarak bilinir. Gazipaşa'nın yaklaşık 15 kilometre kuzeydoğusunda, Bilhos köyüne yakındır.
Giriş kapısındaki yazıttan, kale duvarlarının **M.S. 259-268 yıllarında İmparator Gallienus tarafından** yaptırıldığı anlaşılmaktadır. 5. yüzyıl kayıtlarında İsauria kentlerinden biri olarak geçer. Zirveye yakın bir noktada Vespasianus ve Titus adına yapılmış tapınaklar görülür.
1199 yılında Halkam adlı bir şahsın Lamos'un da beyi olduğu kaydedilmiştir.
Nephelis
Gazipaşa'ya 15 kilometre mesafedeki Muzkent (Kıcık) köyü sınırları içindedir. Halk arasında **Gökkilise** ve **Alakilise** olarak anılan, denize yakın bir yapı kalıntısı bulunur. Kentin akropolünde, iyi kalite kesme taşlardan yapılmış ve muhtemelen bir Roma tapınağı olan eser mevcuttur.
Kalelerin ışıkla haberleşmesi
Bölgenin en dikkat çekici ayrıntısı budur: **Selinti, Aydap, Adanda, Nuhut Yeri ve Nephelis aynı kotlarda kurulmuştur.** Bu nedenle, denizden gelecek saldırılara karşı birbirleriyle **ışıkla haberleştiklerine** dair bilgiler vardır.
Antik çağda bu kıyı, Kilikya korsanlarının uğrağıydı; kalelerin birbirini görecek yükseklikte kurulması tesadüf değildir.
Diğer yerleşimler
- **Halil (Hal) Limanı**: Aydap'a 2 kilometre doğuda. İsauria kent kalıntıları ve mezarlar vardır; bugün Gazipaşa'nın plajlarındandır
- **Çiçek (Çecek)**: Zeytinada köyünün doğu mahallesi. Sahilindeki gözlerden ırak doğal liman, İsauria korsanlarının tercihine uyar
- **Julia Sebaste kaya mezarı**: 20 kilometre doğuda, Göçük köyünün kuzey tepelerinde. Örtü elemanları yok olmuş mezar üzerinde üç daire içinde kabartma insan portresi ve bir yazıt bulunur. Yazıtta mezar sahiplerinin adı geçer ve **kaçak gömü yapanların cezalandırılacağından** bahsedilir
- **Direvli Kalesi**: Gazipaşa'ya 22 kilometre, Doğanca merkezine 1,5 kilometre, Adanda Kalesi'ne 6 kilometre. Harabeleri kayalık bir burun üzerinde, Erenler dağına karşı konumdadır
- **Kaladran (Karadrus)**: Antiochia ad Cragum ile Anemurion arasında sınır oluşturan liman ve akarsu. 1191'de Bizans ile Küçük Ermeni Krallığı arasındaki hâkimiyet çekişmesine sahne olmuştur. Yukarısındaki ormanlardan toplanan keresteler Teniste ve Kaladıran çaylarından limana indirilip buradan ihraç edilirdi
- **Sivastı (Karatepe)**: 17 kilometre kuzeyde. Adının Iuliosebaste'den dönüştüğü söylenir
Gevinde Kaplıcası
Sivastı'nın 3,5 kilometre kuzeybatısında, ilçe merkezine 18 kilometre uzaklıktaki Gevinde (yakın tarihte Ilıca adıyla anılmaya başlanmıştır) erken Bizans yerleşimlerindendir.
Osmanlı dönemi salnamelerinde bahsedilen ve cilt hastalıklarına iyi geldiği bilinen bir su kaynağı burada bulunur; halk bugün de bu kaynaktan yararlanmaktadır.
Ziyaret
Bu kentlerin çoğu düzenlenmiş ören yeri değildir: yol tabelası, bilet gişesi ya da bekçi bulunmaz. Kalıntılara tarla ve orman yollarından ulaşılır.
- Yerel rehber ya da köylülerden yol tarifi almak neredeyse zorunludur
- Arazi taşlık ve dikenlidir; kapalı ayakkabı ve uzun pantolon gerekir
- Yaz ortası çok sıcaktır; ilkbahar ve sonbahar daha uygundur
- Kalıntılardan taş, seramik ya da sikke toplamak yasaktır
Yorumunuz onaylandıktan sonra yayımlanır.