Bilim ve Teknoloji
Cek Cumhuriyeti`nin baskenti Prag`ta toplanan Uluslararasi Astronomi Birligi profesorleri, Gunes Sistemi icinde gezegen tanimini tartisiyor. Muzakereler sonucunda olusan son taslak metninin ise, uzmanlar tarafindan olumlu karsilandigi belirtiliyor. Taslagin bugun yapilacak oturumda kabul edilmesi halinde ise, Ingiliz bilim dergisi New Scientist`in haberine gore, Pluton gezegen statusunu yitiriyor. Dolayisiyla Gunes Sistemi 8 gezegene inebilir.
Dunyanin onde gelen 2.500 astronomunu bir araya getiren toplantilarda, bircok oneri tartisildi, taslaklarin uzerinden onlarca defa gecildi. Son duruma gore, bir goktasinin gezegen olabilmesi icin, kendi bagimsiz yorungesine hukmedebilmesi gerekecek. Bu su anlama geliyor, gezegenler uydularla birlikte kendi ekosistemlerini surdurebilen varliklar olmali. Bu durumda Pluton gezegenlikten dusuyor, zira Pluton`un yorungesi Neptun`le kesisiyor.
Astronomlar gezegen taniminda evrensel bir ifade koymak yerine, Gunes Sistemi sinirlarina sadik kalarak, bir anlamda hedef kucultmus oldu. Taslak bugun aciklanacak. Taslak metnini Uruguay`in Montevideo kentindeki Cumhuriyet Universitesi uzmani Julio Fernandez kaleme aliyor.
PLUTON VE BENZERLERININ AKIBETI
Astronomlar, `cuce gezegen` olarak adlandirilan, yercekimine sahip, yuvarlak olacak kadar buyuk, ancak ekosisteme sahip olmayan goktaslarinin nasil tasnif edilecegi konusunda ise kararsiz. Pluton ve Ceres gibi goktaslarini kapsayacak bu kategorinin esaslari uzerinde muzakereler suruyor.
Astronomlarin Pluton`u esas alarak, Neptun`un otesinde buzdan cuce gezegenleri kapsayan bir kategori olusturmasi bir ihtimal. Harvard Universitesi`nden Owen Gingerich bu kategorinin mantigini soyle acikliyor; `Kuiper Kusagi`ne yeni goktaslari kesfedilebilir, muhtemel kesifleri yerlestirecek bir kategorimiz olacak, ayrica Pluton fanatiklerini de memnun etmemiz gerekiyor.`
Pluton ve benzerlerinin resmi adlarinin ne olacagi konusunda getirilen `plutoid`, `plutonoid` and `plutid` oneriler de reddedildi. Bazi astronomlar, Pluton ve benzerlerine, bu goktasini ilk gozlemleyen Clyde Tombaugh`nun anisina, `Tombaugh nesnesi` veya `Tombaugh gezegeni` denmesini onerdi, ancak bu da kabil gormedi.
Ilk taslak metninde, Pluton, Ceres, Pluton`un uydusu Charon ve UB313`e Gunes etrafinda donmelerinden dolayi gezegen tanimi kullanilmisti. Ancak daha sonra bir grup astronom, gezegenlerin kendilerine ait bagimsiz bir ekosistemi olmasi gerektigini savundu; bu tanim ise 8 gezegen iceriyordu.
NEWSCIENTIST
NTV-MSNBC
24.08.2006 10:16
1.006