Bilim ve Teknoloji
Cek Cumhuriyeti`nin baskenti Prag`da toplanan Uluslararasi Astronomi Birligi, gezegen tanimini tartisiyor. Toplantinin en onemli gundemi, Gunes Sistemi`ndeki gezegenlerin sayisinin artirilmasi. Yeni bir tasari, 3 goktasinin gezegen sayilmasini oneriyor. Tartismalarin merkezinde en kucuk gezegen Pluton`un gezegen statusunu ne kadar hak ettigi yatiyor. Bilim insanlari, Pluton`un gezegen statusunu surdurmesi halinde, onun gibi 3 goktasi daha gezegen unvani alacak. Oylama 24 Agustos`ta yapilacak.
Tasariyi sunan Richard Binzel, gazetecilere `75 yil aradan sonra Gunes Sistemi`ne yeni gezegenler ekleyecegiz` diye konustu. Bir goktasinin gezegen unvani alabilmesi icin 2.500 bilim insaninin tasari uzerinde anlasmasi gerekiyor. Tasariyi degerlendiren bilim insanlari, Pluton`un yeni bir gezegen tanimi icin temel alinacagini, bu surecte Gunes Sistemi`nin gelecek yillarda yeni uyeler kazanabilecegini vurguluyor.
YENI GEZEGEN TANIMI
Uluslararasi Astronomlar Birligi`nin yeni gezegen tanimi oldukca kapsayici; capi 800 km`den uzun, Gunes etrafinda donen, kutlesi en az Dunya`nin 12.000`de 1`i olan her goktasi gezegendir. Gezegen olmak icin kuresel olmak sart, zira bu goktasinin cekirdegi etrafinda kutleyi tutabilecek bir yercekimine sahip demek. Bu tanima gore, simdi uydu sayilan bircok goktasi gezegenlige terfi edebilir. Dunya`nin uydusu Ay gezegen sayilmayacak, cunku Ay, Dunya`nin yercekimine tabi oldugu icin bagimsiz degil.
6 GOKTASI GEZEGENLIK SIRASI BEKLIYOR
Pluton`un gezegen olup olmadigi ilk kesfedildigi gunden bu yana tartisiliyordu, hatta bircok astronom Pluton`u hala gezegen olarak kabul etmiyor. Pluton`un, yarisi buyuklugundeki uydusu Charon da gezegen olmayi bekliyor.
Son uc yil icinde kesfedilen Sedna ve 2003 UB313 ve ilk kesfedildigi 1800`lerde gezegen sayilan sonra bu unvani elinden alinan Ceres`in de gezegen olup olmadigi karar bekliyor. Gezegenlik sirasi bekleyen diger Kuiper Kusagi uyesi goktaslari ise Orcus, Quaoar, 2003 EL61, Vesta, Pallas ve Hygiea.
Pluton`un capi 2.360 km, gezegenlik sirasi bekleyen 2003 UB313 goktasinin capi ise yaklasik 3.000 km. Dolayisiyla bir zamanlar Kuiper Kusagi`nin en buyuk goktasi olan Pluton bu ozelligine de yitirmisti oldu.
KUIPER KUSAGI MADEN GIBI
Astronomlar Pluton benzeri goktaslarini `Plutongiller` olarak tanimlayip ayri bir kategoride degerlendirmeyi dusunuyor. Bu durumda Kuiper Kusagi`nda onlarca goktasi gezegen olarak sayilmasa dahi, kendilerine has bir kimlige sahip olabilecek. Tasarinin kabul edilmesi gezegen tartismalari bitirmeyecek, bilim insanlarinin onunde gezegen adayi cok sayida goktasi bulunuyor, zira Gunes Sistemi`nin dis ceperindeki Kuiper Kusagi bu acidan astronomlar icin bir maden niteliginde.
BIR GEZEGENE YENI ISIM KOYMAK GEREKECEK
Tasarinin kabul edilmesi halinde, Gunes Sistemi`nin uyeleri Gunes`e uzakliklari itibariyle soyle siralanacak: Merkur, Venus, Dunya, Mars, Ceres, Jupiter, Saturn, Uranus, Neptun, Pluton, Charon ve 2003 UB313. 2003 UB313`u kesfeden California Institute of Technology uzmani Michael Brown, goktasina TV dizisi Xena adini vermisti, ancak bu astronomlar tarafindan kabul gormedigi icin yeni bir isim verilmesi dusunuluyor.
Yeni gezegenlerin eklenmesiyle Gunes Sistemi ile ilgili tum yayinlarin degistirilmesi gerekecek. Gezegen sayisindan etkilenecek bir sektor daha var, astrologlar. Kehanetlerini 9 gezegene dayali yapan astrologlar da, mevcut bilgileri revize ederek yeni yildiz haritalari cikarmak durumunda kalacak.
NTV-MSNBC
18.08.2006 11:01
0.724