Sağlık
Ortopedik adi adlinda satilan sert koseleden yapilmis, ayak hareketlerini kisitlayan, ayagi duzeltme iddiasiyla cilt tahrisine ve agriya neden olan ayakkabilar hem kesenizi hem de ayaklari zorluyor.
Memorial Hastanesi Pediatrik Ortopedi ve Travmatoloji Bolumu`nden Prof. Dr. Tuncay Centel halk arasinda yaygin olan ortopedik ayakkabilarin duztabanligi iyilestirdigi yonundeki yanlis kani hakkinda bilgi verdi.
?Sert koseleden yapilan, hantal ayakkabinin duztabanligi iyilestirmesi beklenemez?
?Halk arasinda duztabanligin iyi taninmasi ve onemli bir sakatlik olarak degerlendirilmesi, bu bozuklugun giderilmesinde ayakkabilar hesabina dusen beklentiyi arttirir. Oysa ki ayakkabilar, ayagimizi darbelerden, sivri ve kesici maddelerden korumaya ve soguk ortamlarda ayagi sicak, islak ortamlarda ise kuru tutmaya yararlar. Duztaban olgularda, ayakkabilarin bu islevleri disinda bir de duzeltici etkilerinin olabilecegi, gunumuzde oldukca yaygin bir kanidir, ancak bu dogru degildir.
Ayak uzunlamasina kavsi degerleri, erken cocukluk doneminde dusukken yasin ilerlemesiyle birlikte artarak normallesir. Bu son derece normal, fizyolojik bir gelismedir. Bu surec icinde duztaban zannettigimiz bircok ayak kendiliginden ?duzelir` ki, biz hep bunu kullandigimiz ?duzeltici` ayakkabilara yorariz. Ayakkabilardan ?duzeltme` islevini beklemek bosuna bir cabadir, cunku ayakkabi kullanma gelenegi bulunmayan toplumlarda yapilan arastirmalar, bu insanlarda daha dusuk oranda ayak bozukluguna rastlandigini ve ayak esnekliginin daha fazla oldugunu ortaya cikarmistir.
?Ayak agrilarinin nedeni duztabanlik olabilir?
Duztabanlik ve ice donuk yurume, cocukluk caginda hekimlere basvuru nedenleri arasinda en onde gelen ayak sorunlaridir. Ayagimiz, 1`inci. ve 5`inci tarak kemiklerimizin ucunda yeralan bas kisimlari ve topugun olusturdugu bir ucgen yapi sayesinde vucut agirligini tasima islevini gorur. Bu yapi, yandan bakildiginda asagi bakan bir kavis gorunumundedir. Kuvvetli ayak baglari ile desteklenen bu kavis ozelligi, ayaga yaylanma olanagi saglayarak yurumeyi kolaylastirir ve yurume sirasinda bazan vucut agirliginin iki-uc katina kadar cikan yuku karsilayabilmesini saglar. Duztabanlikta ayak uzunlamasina kavsi cokerek ayak tabaninin butunuyle yere temas etmesine ve ayagin ayni mesafe icin daha fazla enerji harcamasina yolacar ki, bu durumun ifadesi cabuk yorulma ve baldir agrilaridir.
Duztabanlik da farkli sekillerde kendini gosterir. Olgularin cok buyuk bir kisminda (yuzde 80) esnek tip soz konusudur; yani ayaktaykan gozlemlenen duztaban gorunumu, cocuk yuksege oturtulup ayagin yerle temasi kesildiginde kaybolur ve normal ayak uzunlamasina kavsi olusur. Bu durum ayak baglarinin yapisal gevsekligiyle ilgilidir. Esnek tip duztabanlik kisa veya uzun donemde herhangi bir rahatsizliga yol acmadigi gibi ayak performansini da genellikle etkilemez. Gunumuzde ayagin normal bir varyanti olarak kabul edilen bu sekil bozuklugunu bu nedenle genellikle tedavi etmeye gerek yoktur, ancak bu ayaklar 6-12 aylik aralarla izlenmelidir.
?Ortopedik ayakkabilara bel baglamayin?
Kucuk cocuklarda duztaban tanisini koymak da zordur, cunku ayak uzunlamasina kavsinin normal gelisimi sirasinda her yasa uygun normal degerlerinin alt ve ust sinirlari arasindaki fark oldukca fazladir. Bu aralik icinde yer alan tum ayaklar normal sayilir. Ayrica 2-3 yasindan once ayak kavsini dolduran yag yastigi henuz yeterince ezilmediginden, ayaga ic yanindan bakildiginda sanki ayak tabani tumuyle yere degiyormus izlenimini verir ki, bu aldaticidir. Hele ki ayak kaslarinin gelisimi henuz tamamlanmamis, 1 yasin altindaki bir cocukta duztaban tanisini koymak oldukca guctur.
?Ortopedik adi adlinda satilan agir hantal ayakkabilar hem kesenizi hem de ayaklari zorluyor?
Esnek tip duztabanlikta gereksiz yere sert koseleden yapilmis, ayak hareketlerini kisitlayan, ayagi duzeltme iddiasiyla cilt tahrisine ve agriya neden olan bir takim ayakkabilarin, hem de uzunca bir sure kullanilmasi, hem ayak sagligi acisindan sakincalidir, hem de ebeveynlere maddi kulfet yukler. Bu durumda cocuklarin ayagini duzeltmeye kalkismak yerine, bu yonde beklentileri olan ebeveynleri, ya da aile buyuklerini ikna etmeyi denemek daha dogru bir davranis bicimidir. Bu cocuklarda ayakkabi secerken kistas alacagimiz husus ayakkabi biciminin ciplak ayak bicimine en uygun olanini secmek olmalidir. Ayakkabi ayak ve ayakbilegi hareketlerini kisitlamayacak olcude esnek ve bukulebilir olmali; on kismi parmaklari sikmayacak ve tarak kavsini daraltmayacak bicimde genis olmali; topuk kismi 15 dereceden fazla egime izin vermeyecek bir yukseklige sahip olmali; havalanma ozelligi olmali; tabani kaymayi onleyen maddeden yapilmis olmali ve hafif olmalidir.
Esnek tip duztaban olgularinda ergenlik doneminde nadiren de olsa ayakta durma, ya da yurume ile artan agrili donemler gorulebilir. Boyle bir durum soz konusuysa, ya da topugun disa dogru acilanmasi hayli fazlaysa ayagin tedaviye ihtiyaci vardir. Bu kosullarda topugu duzgun konuma zorlayan ve ayak kavsini destekleyen tabanliklar kullanilir.
?Ozel yapim ayakkabilar duztabanligi iyilestirmiyor ancak ayaklari rahatlatabiliyor?
Topuk kirisinin gerginligi (yuzde 15), ya da dogumsal kemik anomalilerin varligi duztabanligin cok daha nadir karsilasilan diger tiplerini olusturur ve tedavi gerektirir. Dogumsal kemik anomalisi olarak kastedilen ayak kemiklerinin bitisik olarak olusmasidir. Bu durumda olusamayan eklem hesabina dusen yuklenme, komsu eklemlere aktarilacagindan buralarda eklemlerin asinmasina yol acarak agriya neden olur. Duztabanliga topuk kirisinin gerginligi neden oluyorsa baslangicta pasif germe egzesizleri verilir ve acici alcilar denenir. Bu tedaviye yanit vermeyen olgularda cerrahi olarak topuk kirisi uzatilir. Eger duztabanliga neden olan dogumsal kemik anomalileriyse, baslangicta ayak kavsini destekleyen ozel yapim ayakkabilar verilir. Bu ayakkabilar yuklenmeleri hafifletir, agriyi azaltir ve ayaktaki sekil bozuklugunun ilerlemesini frenler. Bu cocuklarin ebeveynlerine, uzun sureli ayakkabi tedavisine karsin, ayakkabi cikartildiginda ayagin yine de duztaban gorunumunde olacagi iyice anlatilmali ve duzelme yonundeki beklentileri ayak agrisini onleme yonunde realize edilmelidir. Ayakkabilarla agrinin onlenemedigi durumlarda cerrahi yontemlere basvurulur.
ntvmsnbc
25.02.2007 15:07
1.612