Sağlık
Uluslararasi Kanser Arastirma Merkezi (IARC-International Agency for Research on Cancer), Ortadogu Kanser Konsorsiyumu (MECC), Otomatik Cocukluk Cagi Kanser Bilgilendirme Sistemi (ACCIS), Saglik Bakanligi, Hacettepe Hastaneleri ve Izmir Kanser Izleme ve Denetim Merkezi (KIDEM) verilerinin kullanildigi belirtilen rapora gore, tum dunyada oldugu gibi Turkiye`de de kanser, olum nedenleri arasinda kalp hastaliklarindan sonra ikinci sirada geliyor. Turkiye Istatistik Kurumu`nun 2003 yili verileri, olum nedeni olarak, kalp krizi, kalp yetmezligi, hipertansiyon gibi kardiyovaskuler hastaliklarin yuzde 42 ile ilk sirada, kanserin ise yuzde 12.9 ile ikinci sirada geldigini gosteriyor.
Uluslararasi Kanser Arastirma Merkezi`nin Turkiye ile ilgili 2002 yili verilerine gore, erkeklerde en sik gorulen kanser turleri arasinda ile sirayi yuzde 33.8 ile akciger kanseri aliyor. Mide kanseri yuzde 8.7 ile 2.sirada, mesane kanseri yuzde 7.8 ile 3.sirada, barsak kanseri yuzde 6.7 ile 4.sirada, girtlak kanseri yuzde 5.8 ile 5.sirada, prostat kanseri yuzde 5.5 ile 6.sirada bulunuyor. Kadinlarda en sik gorulen kanser turu ise yuzde 24.2 ile meme kanseri. Bu kanser turunu sirasiyla yuzde 9.3 ile barsak kanseri, yuzde 6.9 ile mide kanseri, yuzde 5.9 ile yumurtalik kanseri, yuzde 5.7 ile akciger kanseri ve yuzde 5.4 ile losemi izliyor. Turkiye`de en sik olume yol acan kanser turlerinin ise erkeklerde sirasiyla yuzde 40.2 ile akciger kanseri, yuzde 9.5 ile mide kanseri, yuzde 5.5 barsak kanseri ve yuzde 5.4 ile mesane kanseri oldugu goruluyor. Kadinlarda kanserden olumlerde meme kanseri (yuzde 16.7) ilk sirada geliyor. Meme kanserini yuzde 9.3 ile barsak kanseri, yuzde 9.1 ile mide kanseri ve yuzde 8.2 ile akciger kanseri izliyor.
Dunyada 25 milyon kanser hastasi var
Tum dunyayi ilgilendiren ve sinir tanimayan kuresel bir sorun olan kanser, olum nedenleri arasinda kalp hastaliklarindan sonra ikinci sirada geliyor. Dunyadaki tum olumlerin yuzde 12.5`i kanserden kaynaklaniyor. Kanser nedeniyle meydana gelen olumler AIDS, verem ve sitma yuzunden gerceklesen olumlerin toplamindan daha fazla. Dunyada bugun yaklasik 25 milyon kanser hastasi bulunuyor. 2002 yili istatistiklerine gore her yil 11 milyon kisi kansere yakalaniyor. 2020 yilinda bu rakamin yaklasik yuzde 50 artis gostererek 16 milyona ulasacagi ve ucte ikisinin gelismekte olan ulkelerde olacagi tahmin ediliyor. Dunyada her yil 7 milyon kisi kanserden oluyor. 2020 yilina kadar bu rakamin 10 milyonu gecmesinden endise ediliyor. 2020`ye kadar 2 milyon kisinin, 2040`a kadar 6.5 milyon kisinin kurtarilabilecegi ongoruluyor. Dunyada her yil 160 bin cocuk kansere yakalanirken bunlarin 90 bini yasamini yitiriyor.
ABD`de her 2 erkekten biri ve her 3 kadindan biri yasam boyu kanser gelistirme riski tasiyor. 2003 yili verilerine gore Amerika`da tum olumler icinde kalp hastaliklarindan olumlerin orani yuzde 28 iken kanser nedeniyle olumlerin orani yuzde 22.7. 2003 yilinda Amerika`da 685 bin 89 kisi kalp hastaliklari nedeniyle, 556 bin 902 kisi de kanser nedeniyle yasamini yitirdi. Amerikan Kanser Dernegi`nin (American Cancer Society) 2006 verilerine gore de, ABD`de, 291 bin 270`i erkek, 273 bin 560`i kadin olmak uzere toplam 564 bin 830 kisi kanser nedeniyle yasamini yitirdi. Amerikali erkeklerde en sik gorulen kanser turu yuzde 33 ile prostat kanseri, ancak kanserden olumlerin basinda yuzde 31 ile akciger ve brons kanseri geliyor. Barsak kanseri yuzde 10 ile ikinci sirada, prostat kanseri yuzde 9 ile ucuncu sirada, pankreas kanseri yuzde 6 ile dorduncu sirada bulunuyor. Amerikali kadinlarda ise en sik gorulen kanser turu yuzde 31 ile meme kanseri olmakla birlikte, kanserden olumlerin basinda erkeklerde oldugu gibi akciger ve brons kanseri (yuzde 26) geliyor. Meme kanseri yuzde 15 ile ikinci sirada, barsak kanseri yuzde 10 ile ucuncu sirada, pankreas kanseri yuzde 6 ile dorduncu sirada bulunuyor.
Sigaranin payi yuzde 30
Hacettepe Universitesi Onkoloji Enstitusu Muduru ve Onkoloji Hastanesi Bashekimi, Turk Kanser Arastirma ve Savas Kurumu Genel Baskani Prof. Dr. Tezer Kutluk`un Turk Pediatrik Onkoloji Grubu adina 2002 yilinda yaptigi arastirmaya gore, bin 73 Turk cocukta gorulen ilk 5 tumor turu soyle:
`Lenf kanserleri (yuzde 26.8), santral sinir sistemi tumorleri (yuzde 21.1), sempatik tumorler (yuzde 9.4), yumusak doku tumorleri (yuzde 7.5) ve bobrek tumorleri (yuzde 7.1).`
Rapora gore, tum kanserlerin yuzde 43`u tutun, beslenme ve infeksiyonlarla iliskili. Tum kanserlerin yuzde 30`undan ise sigara sorumlu. Bilimsel arastirmalar, akciger, agiz, bogaz, pankreas, mesane, mide, karaciger ve bobrek kanserlerinin sigara ile iliskili oldugunu gosteriyor. Her bes kanser olumunden birine sigara neden oluyor. Dunyada her yil 1.4 milyon kisi sigaraya bagli kanser hastaliklari nedeniyle oluyor. Sigara ile birlikte fazla alkol tuketimi de kanser riskini artiriyor ve agiz boslugu, yutak, yemek borusu, nefes borusu, karaciger ve meme kanserlerine kapi araliyor. Sagliksiz beslenme ve kotu yasam tarzi kansere yol aciyor. Kilo fazlasi ve sisman olanlarda, kalin barsak, meme, rahim, yemek borusu gibi kanserler sik goruluyor. Dunyada 1 milyar kilo fazlasi olan ve 300 milyon da sisman insan bulunuyor. Tum kanserlerin beste biri kronik infeksiyonlardan kaynaklaniyor. Ornegin Hepatit-B karaciger kanserine, Insan Papilloma virusu rahim agzi kanserine, sistozoma mesane kanserine, helikobakter pilori mide kanserine yol acabiliyor. Cevre kirliligi de gelismekte olan ulkelerde tum kanserlerin yuzde 1-4`unden sorumlu.
Prof. Kutluk, kanserin tum dunyada yasli-genc, zengin-fakir, kadin-erkek, cocuk demeden arttigini belirterek, `Ancak kansere karsi caresiz degiliz. Kanser; korunma, erken tani, etkin tedavi, rehabilitasyon ve yasam kalitesi ile marjinal bir hastalik haline gelebilir` dedi. Erken teshis ile tedavide basari sansinin arttigini ifade eden Kutluk, beslenme konusunda da uyarilarda bulundu. Sebze, meyve, tahil iceren gidalar ve lifli gidalar tuketilmesini oneren Kutluk, kirmizi et, hayvansal yaglar ve kizartmalardan uzak durulmasi gerektigini belirtti. Tutunden, sismanliktan, enfeksiyonlardan, ultraviyole isinlardan, cevre kirliginden ve kimyasal madde gibi mesleki maruziyetlerden korunmak gerektigini vurgulayan Kutluk, sunlari kaydetti:
`Kanser onlenebilir, erken taninabilir ve tedavi edilebilir bir hastaliktir. Eriskinlerde tum kanserler birlikte ele alindiginda yuzde 65`ini kurtarmak mumkundur. Tek tek kanser turlerine bakildiginda bircok turunde tedavi sansi daha da yuksektir. Cocuk kanserlerinde ise tedavi sansi yuzde 80`lere ulasmistir. Dogru tedavilerin duzenli bir sekilde uygulanmasi onemlidir.`
Rapora iliskin degerlendirmelerde bulunan ATO Baskani Sinan Aygun ise, kanserin tum dunyada oldugu gibi Turkiye`de de onemli bir halk sagligi sorunu haline geldigini soyledi. Sigaranin kanser olusumundaki etkisine dikkati ceken Aygun, sigarayla savasin kanser vakalarini yuzde 30 oraninda azaltabilecegini belirterek, tiryakilere, `Sigarayi birakin, kanser riskini azaltin` uyarisinda bulundu.
Erkeklerde akciger kanserinin tum dunyada en cok olduren kanser turu oldugunu altini cizen Aygun, sigara kullaniminin akciger kanseriyle dogrudan iliskili oldugunu hatirlatti. TSE denetimi disinda bazi ithal urunlerin de kanser yapici etkisi bulundugunu vurgulayan Aygun, anne-babalarin kanser riskine karsi Cin mali oyuncaklara dikkat etmesi gerektigini bildirdi. Kanserin, yuksek tedavi maliyetleri, olume ve sakatliklara yol acmasi nedeniyle de ulke ekonomisi ve is gucunde agir kayiplara neden oldugunu belirten Aygun, Saglik Bakanligi ve sivil toplum orgutlerinin kanserden korunma konusunda vatandaslari bilinclendirmesi gerektigini soyledi.
mynet
03.01.2007 16:02
1.553