Sağlık
Dusuk yapan kadinlarda plasenta (bebegin esi), amniyotik zarlar ve agirligi 500 grama ulasmamis fetus (gelismekte olan bebek) atilir.
Gebeliklerin dusukle sonlanma ihtimali kesin olarak bilinmemekle birlikte bu ihtimalinn %15-40 arasinda oldugu dusunulmektedir. Bircok kadin cok erken donemde dusuk yaptigindan dusugu agir bir adet kanamasi zannederek fark edemeyebilir. Dusuklerin %75`i 16.gebelik haftasindan, %62`isi 12. gebelik haftasindan once gerceklesir. Gebelik ilerledikce dusukle sonlanma ihtimali azalir.
DUSUKLERIN NEDENLERI
Dusuklerin bircok nedeni vardir. En sik gorulen dusuk nedeni fetusun gelisimindeki anormalliklerdir. Calismalar dusuklerin bircogunun kromozom (genetik) anomalilerine bagli oldugunu gostermistir. Bunun yaninda anne ve baba adayina bagli problemler ve cevresel faktorler de dusuklere neden olur. Rahimdeki anomaliler, myomlar, yapisikliklar, rahim agzi yetmezligi, hormonal nedenler, enfeksiyonlar ve bagisiklik sistemindeki bozukluklar tekrarlayan dusuklere neden olur.
GENETIK FAKTORLER
Genetik faktorler dusuklerin en onemli nedenlerinden biridir. Bireylerin her hucresinde 46 adet (23 cift) kromozom vardir. Bu kromozomlarin 23 tanesi anneden 23 tanesi babadan gelir. Hucreler 22 cift otozomal kromozom ile 1 cift cinsiyet kromozu icerir. Erkekler bir adet X ve bir adet Y cinsiyet kromozomuna kadinlar ise iki adet X cinsiyet kromozomuna sahiptir. Dollenmeden once yumurta ve sperm hucrelerindeki kromozomlar mayoz bolunme ile yariya (23 adete) iner. Fertilizasyon olarak adlandirilan yumurta ve sperm hucresinin birlesmesi ile 46 adet kromozom iceren embryo olusur. Bu sirada olusan problemler kromozom sayisinda anomalilere yol acar. Anne ve baba adaylarina yapilacak kromozomal incelemenin kromozom sayisindaki anomalilerin yol actigi dusuklerin belirlenmesine bir katkisi yoktur.
Diger bir kromozomal bozukluk translokasyondur, kromozom sayisi normal olmasina ragmen dizilim hatalidir. Anne veya baba adayinda translokasyon oldugunda bu durum anne veya baba adayinda herhangi bir saglik sorununa yol acmaz fakat yumurta veya sperm olusumu sirasinda genetik bilgi dagiliminda dengesizlik meydana gelebilir. Bu durum anne ve baba adayina yapilacak kromozomal inceleme ile belirlenir.
Anne ve baba adayinin kromozomlarinin incelenmesi sadece translokasyonlara bagli bozukluklarin belirlenebilmesini saglar, kromozom sayisindaki anormalliklere bagli dusukler ancak dusuk materyalinin genetik incelemesi ile belirlenebilir. Gebeligin ilk alti haftasi icinde gerceklesen dusuklerin bircogundan kromozomal anomaliler sorumludur.
Bebegin kalp atisi tespit edildikten sonra meydana gelen gebelik kayiplarinin kromozomal bozukluklara bagli olma olasiligi cok dusuktur. Bebek canli olmasina ragmen kanama ve kramplarin olmasi da kromozomal anomali ihtimalini azaltir, bu durumda bebegi besleyen rahim ici ortamdaki bozukluklardan suphelenilir.
Dusuk materyalinden yapilan sitogenetik inceleme ile hucrelerin kromozom sayisi belirlenir. Sitogenetik inceleme icin gonderilecek dusuk materyali steril sartlarda ve en kisa zamanda incelemenin yapilacagi laboratuvara olmalidir.
ANATOMIK NEDENLER
Tekrarlayan dusuk yapan kadinlarin %12-15`inde cesitli rahim anomalileri vardir. Rahimde bulunan septum (bolme), rahim ici yapisikliklar, cift rahim, myomlar ve rahim agzi yetmezligi dusuklere yol acar. Rahmin yapisindaki veya ic tabakasinda bozukluklar olusan embryonun tutunmasini veya bebegin gelismesini engelleyerek dusuklere neden olur.
Anatomik nedenlerin teshis edilmesinde vajinal ultrasonografi ve histerosalpingografi (rahim filmi) ilk basamakta yapilmasi gereken basit ve degerli incelemelerdir.
Vajinal ultrasonografi, ses dalgalari kullanilarak yapilan ve ureme organlari hakkinda detayli bilgi veren guvenilir bir inceleme yontemidir.
Histerosalpingografi HSG (rahim filmi) olarak adlandirilan radyolojik inceleme ile rahim agzindan iceriye radyo-opak boya verilir. Bu inceleme ile rahim icindeki anatomik problemler, tumorler ve polipler saptanabilir. Bu inceleme sirasinda hastaya verilen radyasyon cok az ve zararsizdir. Hastalarin bir kismi hafif bir agri hissedebilir, islem sirasinda anestezi verilmesine gerek yoktur.
Histeroskopi rahim icinin degerlendirilmesinde kullanilan en modern teshis ve tedavi yontemidir. Ince fiberoptik bir teleskop ile vajinal yoldan rahim icerisine girilerek tum anormallikler teshis edilir ve ayni seansta bu anormallikler cerrahi olarak giderilebilir. Bu islem kansiz ve bicaksiz ameliyat turudur. Hastalar bu islemi cok rahat tolere eder. Islem cogu zaman lokal, bazen de genel anestezi altinda yapilir. Histeroskopi ile rahim ici polipler (asiri buyume gosteren et parcalari), septum (rahmi bolen perde) ve myomlar giderilebilir. Islemden bir iki gun sonra hasta her zamanki aktivitesini yapmaya baslayabilir. Histeroskopi, laparoskopi ile beraber yapilabilir.
Laparoskopi ureme organlarinin detayli olarak incelenebilmesini saglayan cerrahi bir yontemdir. Genel anestezi altinda gerceklestirilen bu islem yaklasik yarim saat surer ve hasta ayni gun taburcu edilebilir. Gobegin hemen altindan karin icine yonlendirilen teleskop benzeri optik bir cihaz ile karin ici organlar birkac kez buyutulmus olarak izlenebilir. Cerrah rahmi, yumurtalik kanallarini, yumurtaliklari ve karin zarlarini ayrintili olarak inceler. Laparoskopi ile endometriozis (karin icine kanamalar yapan bir hastalik), rahim tumorleri, yumurtalik kistleri ve yapisikliklar gibi
Bircok kadin hastaligi teshis edilebilir. Laparoskopi sirasinda ureme organlarinda bir anormallik saptanirsa laparoskopik olarak (kansiz bicaksiz ameliyat ile) giderilir. Laparoskopik cerrahi karin icine kanamalar yapan endometriozis odaklari, yaralar, yumurtalik kistleri, rahim tumorleri tedavi edilebilir.
Rahim Agzi Yetmezligi; Ikinci uc aylik donemde gorulen dusuklerin en onemli nedenlerinden biridir. Serviks (rahim agzi) bag dokusu ve kaslardan meydana gelir. Gebe olmayan kadinlarda serviks sert ve siki olan rahim agzi gebelik sirasinda hormonlarin etkisi ile yumusamaya baslar. Rahim agzinin cok erken donemde yumusayarak acilmasi dusuk ve erken doguma yol acar. Fazla sayida kurtaj yapilmasi ve dogumlar rahim agzina zarar vererek ileride rahim agzi yetmezligine ve dusuklere yol acabilir. Rahim agzi yetmezligine bagli dusuklerin onlenmesi icin gebeligin 10.-14. haftalari arasinda serklaj (rahim agzina dikis atma) islemi uygulanir.
Serklaj islemi;
-Cogul gebeligi olan,
- Onceden fazla sayida kurtaj yaptirmis olan,
-Myomu olan,
-Bag dokusu hastaligi olan,
-Onceki gebelikleri ikinci uc aylik donemde dusukle sonlanmis olan anne adaylarina yapilmalidir.
Tahmini dogum tarihinden 2 hafta once veya sezaryen sirasinda rahim agzindaki dikis alinir. Serklaj isleminin bebege herhangi bir zarari yoktur.
Aserman Sendromu; Bu sendrom basit olarak rahim icinin yapismasi olarak da tanimlanabilir. Daha once yapilan kurtajlarin rahim icine zarar vermesi sonucu veya gecirilen enfeksiyonlara bagli olarak rahim icinde yapisikliklar olusur. Bu durum adet kanamalarinin cok azalmasina veya hic olmamasina neden olabilir. Bu kadinlar zor gebe kalir ve elde edilen gebeliklerin bircogu dusukle sonlanir. Aserman sendromunun tanisi rahim filmi ile konur. Ayrica yapisikliklarin tanisi ve giderilmesi histeroskopik girisim ile son derece guvenli ve kolaydir. Histeroskopi cihazina adapte edilen lazer, elektrokoter veya makas yardimi ile yapisikliklar acilir. Yapisikligin tekrar olusmamasi icin rahim icine spiral konur ve adayina bir sure antibiyotik ve hormon ilaclari kullanmasi onerilir.
Myomlar; Myomlar rahim ve rahim agzinda gorulen normal disi duz kas dokusu buyumeleridir. Myomu olan kadinlarda dusuk gorulme ihtimali %40 gibi yuksek oranlara ulasabilir. Endometrial doku (rahim icini doseyen doku) ve rahmin kanlanmasindaki bozukluklar erken donemde dusuklere neden olur. Gebelik doneminde artan ostrojenin (kadinlik hormonunun) etkisi ile myomlar buyur, rahimdeki yerlesim ve buyukluklerine gore bebegin ve plasentanin (bebegin esinin) gelismesini engelleyerek dusuklere yol acar. Myomlar gebeligin ilerleyen donemlerinde erken doguma yol acabilir. Myomlarin cerrahi ile cikartilmasindan sonra myoma bagli dusuk yapan kadinlarin %80`i saglikli cocuk sahibi olabilir.
Kalitsal rahim anomalileri; Rahmin embriyonik (anne rahminde) gelisimi surecinde bircok aksaklik olabilir ve bunlar kalici dogumsal anomaliler ile sonlanabilir. Cift rahim, yarim rahim, rahim icinde bolme ve cift govdeli rahim gibi anomaliler gebeligin devamini imkansiz kilabilir. Bu kalitsal anomalilerin duzeltilebilmesi icin bircok cerrahi yontem tanimlanmistir. Bu yontemlerin basarisi yuksektir.
ENDOKRIN FAKTORLER
Luteal Faz Yetmezligi; Korpus luteum yetmezligi olarak da adlandirilan bu durum progesteron hormonunun yetersizligine ve dusuklere yol acar. Ovulasyondan (yumurtlamadan) sonraki donemde yumurtaliklarda olusan ve korpus luteum olarak adlandirilan sari kistik yapi progesteron adi verilen hormonu salgilar. Progesteron rahim icini doseyen dokunun gebelige hazirlanmasi ve gebeligin saglikli bir sekilde devam edebilmesi icin gereklidir. Korpus luteum gebeligin ilk 7-10 haftasi boyunca plasenta (bebegin esi) gelisene dek bebegin beslenmesini saglar. Korpus luteumun fonksiyonlarinin yeterli olup olmadigina karar vermek icin endometrial biyopsi ile rahmin ic tabakasindan bir parca alinarak patolojik olarak incelenir. Bu islem adet siklusunun 25-27. gunleri arasinda yapilir. Ayrica adet doneminin 14. gununde alinan kan orneginde progesteron hormonunun du
zeyi tespit edilir. Korpus luteumun olusmasi beyindeki bezlerden salinan ve gonodotropinler olarak adlandirilan hormonlara baglidir. Stres ve psikolojik faktorler bu hormonlarin salinmasini etkiler.
Prolaktin olarak adlandirilan ve memelerde sut uretilmesinden sorumlu olan hormonun normalden yuksek duzeylerde olmasi da korpus luteum olusumunu olumsuz etkiler.
Korpus luteum yetmezliginin tedavisinde amac eksik olan progesteronu yeterli duzeye cikarmaktir. Gebelik olusmadan progesteron kullanimina baslanmasi ve gebeligin 12. haftasina kadar devam edilmesi onerilir. Gebelik beklenilen ay adet siklusunun 14. gunu progesteron kullanmaya baslanmasi gerekir. Progesteron vajinal, oral (agiz) veya enjeksiyon yolu ile kullanilabilir.
Progesteron tedavisinden yarar gorebilecek vakalar;
- Menstrual siklusun son 2 haftasinda progesteron duzeyi dusuk olan anne adaylari
- Ovulasyon (yumurtlama) sonrasinda vucut isisinda artis belirlenemeyen anne adaylari
- Adet sikluslari duzensiz olan anne adaylari dir.
Korpus luteum yetmezliginde uygulanan bir diger tedavi ise HCG (gebelik hormonu) enjeksiyonlari yaparak progesteron sentezlenmesini saglamaktir.
Polikistik Over Sendromu (PCO); Yumurtaliklarin uzerinde bircok kistin bulundugu ve kistler arasindaki dokularinda arttigi durumlar polikistik over sendromu olarak adlandirilir. Polikistik over sendromu kalitimla gecer, annesi veya kiz kardeslerinde PCO olan kadinlarda cok sik gorulur. Bu sendrom infertilite ve gebelik kayiplarina yol acan bircok immun problem ile iliskilidir. Bu sendromda duzensiz ya da adet kanamasi olmadan gecen sikluslar, asiri tuylenme, sivilcelenme, sac dokulmesi ve sismanlik gorulur. Polikistik over sendromu olan kadinlarda kanda pihtilasma egiliminin artmasi ve yuksek tansiyon sik gorulen diger problemlerdir. Bu kadinlarda testosteron, androstenedion gibi erkeklik hormonlarinin ve insulin hormonunun duzeyi artar, ostrojen ve progesteron hormonlarinin duzeyi duser, FSH/LH orani bozulur (azalir). Polikistik over hastaliginin tanisi ultrasonografik inceleme ile konur.
Kilo verilmesi hastaligin tedavisinde onemli bir basamaktir. Bu hastalarda menstrual siklusun 7 ile 9. gunleri arasinda LH (Luteinize edici hormon) duzeyi belirlenir. Bu hormonun yuksekligi infertilite ve dusuk nedeni olabilir. Polikistik over sendromunun tedavisinde ovulasyonun gerceklesmesi icin hormon preparatlari kullanilir. Ayrica laparoskopik olarak yumurtaliklardaki kistlerin koter veya lazer ile yakilmasi da onerilir. Bu operasyondan sonra ovulasyonun elde edilmesi ve LH duzeyinin dusmesi beklenir.
PCO tedavisinde en son gelisme metformin olarak adlandirilan ve serbest aclik insulin duzeyini dusuren ilacin kullanilmasidir. Metformin, yuksek olan insulin ve erkeklik hormonlarinin normal duzeye inmesini ve kan basincinin dusmesini saglar. Metformin kilo verilmesini hizlandirir, kolesterol duzeyinin dusmesini saglar ve kandaki pihtilasmayi engeller. Gebelik doneminde kullanildiginda gelismekte olan bebege zararli bir etkisi olmayan metformin dusuk gorulme ihtimalini azaltir.
Tiroid Bezinin Hastaliklari; Boyunda bulunan tiroid bezi ureme sagligi ve genel saglik acisindan cok onemli bir organdir. Metabolik fonksiyonlari ve ureme hormonlarini kontrol eden bu bez T3 ve T4 olarak adlandirilan hormonlari uretir. Bu hormonlarin uretimi hipofiz bezinden salgilanan TSH ile kontrol edilir.Tiroid hormonlarinin normalden az veya cok uretilmesi ureme sagligini olumsuz etkiler. Bazi kadinlar kendi tiroid hormonlarina karsi antikorlar uretir. Vucut kendine ait dokuyu yabanci olarak algilayip tiroid bezine zarar verir. Bu kadinlarda ureme hormonlarina karsi uretilen antikorlar kisirlik ve gebelik kayiplarina yol acar.
Tiroid bezinin az calistigi durumlarda; Boyunda sislik, boyun ve cene agrisi, dusuk vucut isisi, sismanlik, kabizlik, halsizlik, kisirlik ve dusukler sik gorulen yakinmalardir.
Tiroid bezinin cok calistigi durumlarda; Sinirlilik, carpinti, nefes darligi, isiya dayaniksizlik, yorgunluk, goz kapaklarinda sislik ve gozlerde kuruluk, fazla istah, kilo kaybi, fazla terleme, sac dokulmesi, kasinti, kas gucsuzlugu, ishal, adet duzensizlikleri, erken menopoz, kisirlik ve tekrarlayan dusukler sik gorulur.
Tiroid bezine ait bozukluk tespit edildiginde bagisiklik sistemi degerlendirilerek altta yatan otoimmun problemin saptanmasi ve tedavi edilmesi gerekir.
Diabet (Seker Hastaligi); Kan sekerinin kontrol altinda olmadigi anne adaylarinda gebeligin dusuk ile sonlanma ihtimali artar. Seker hastaligi olan kadinlarin gebelikten 2 ay oncesinden itibaren kan sekerinin kontrol altina alinarak insulin dozunun ayarlanmasi gerekir.
ENFEKSIYONLAR
Cinsel temas yoluyla veya bozuk hijyenik kosullardan dolayi bulasan bircok enfeksiyon dusuk ve infertilite (kisirlik) nedeni olabilir. Jinekolog tarafindan vajina ve rahim agzindan alinan orneklerden yapilan mikrobiyolojik inceleme ve kanda yapilacak serolojik testler ile tani konarak uygun antibiyotik tedavisi onerilir. Dusuge neden olabilecegi dusunulen belli basli enfeksiyonlar;
Sifiliz; Halk arasinda frengi olarak bilinen bu enfeksiyon gunumuzde eskisi kadar sik gorulmemektedir. Bu enfeksiyon gebelik sirasinda gecirildiginde dusuk ve anomalili dogumlara neden olur.
Mikoplazma ve Ureoplazma Enfeksiyonlari; Bu mikroorganizmalar genellikle asemptomatik yani herhangi bir bulgu vermeden seyreder, rahmin ic tabakasina yerleserek kronik enfeksiyona ve dusuklere neden olur. Mikoplazma ve Ureoplazma enfeksiyonlari ayni zamanda infertiliteye de yol acar. Rahim agzindan alinan orneklerin mikrobiyolojik incelemesi sonucu enfeksiyonun tanisi konur ve tedavi edilir.
Klamidya Enfeksiyonlari; Cinsel temas yolu ile gecen hastaliklarin en sik gorulen ve en onemli olanlarindan birisidir. Klamidya enfeksiyonlari kokusuz ve sari renkli akinti, adet sikluslarinin ortasinda kanama, cinsel iliski sirasinda agriya neden olabilecegi gibi hicbir bulgu vermeden ilerleyerek tuplerde tikaniklik ve yapisikliklar olusturarak infertiliteye ve dusuklere de yol acabilir. Tekrarlayan dusuk yapmis olan kadinlar ve cocugu olmayan ciftler klamidya enfeksiyonu yonunden incelenmelidir.
Listeria Enfeksiyonu; Bu mikroorganizma pastorize edilmemis sut, sut urunleri ve iyi pismemis etten bulasarak soguk alginligi benzeri yakinmalara yol acar. Gebelik sirasinda gecirilen listeria enfeksiyonu dusuk, erken dogum ve dogumsal anomalilere yol acar.
Malarya; Halk arasinda sitma olarak bilinen paraziter hastalik yuksek atese ve dolasim bozuklarina neden olarak dusuklere yol acar.
Toksoplazmozis; Toksoplazma gondii adi verilen parazitin yol actigi enfeksiyon gebelik sirasinda alinirsa dusuklere, anomalili veya olu dogumlara neden olur. Bu enfeksiyon vakalarin %80-90`inda herhangi bir bulgu vermeden seyreder. Nadiren ates, yorgunluk, lenf bezlerinde sisme, dokuntu ve gozun retina tabakasinda iltihaplanmaya yol acan parazit cig et ve kedi diskisi ile bulasir. Gebelik sirasinda yapilan testler ile enfeksiyonun varligi tespit edilir. Gebe kadinlarin kedi diskisi ile temas etmemeleri, cig et yemekten ve ellemekten kacinmalari gerekir.
Herpes Simpleks Virus Enfeksiyonlari; Ucuk virusu olarak bilinen bu virus genital organlarda agrili ulserler olusturur. Ates, kas agrilari ve yorgunluk da tabloya eslik edebilir. Cinsel iliski ile bulasan enfeksiyon sik sik tekrarlama egilimindedir. Tekrarlayan enfeksiyonlar daha hafif seyreder. Adet kanamasindan 5-10 gun once enfeksiyon baslar. Kronik bir enfeksiyon olan herpesin kesin tedavisi yoktur, tedavi semptomatik yani virusun yol actigi rahatsizliklarin giderilmesini ve olusan ulserlerin cabuk iyilesmesini amaclar.
Gebelikte sirasinda gecirilen herpes enfeksiyonlari cok onemlidir. Gebeligin erken doneminde ilk kez herpes enfeksiyonu gecirilirse dusuge neden olur. Herpes enfeksiyonlari yeni dogan bebeklerde yaygin herpes enfeksiyonuna ve ensefalite (beyin iltihabina) neden olur. Aktif herpes enfeksiyonu olan gebeler sezaryen ile dogum yapmalidir.
Rubella (Kizamikcik) enfeksiyonu; Gebeligin ilk doneminde alinan bu virus plasentaya (bebegin esine) gecerek hem bebek hem de plasentada enfeksiyona neden olarak dusuklere yol acar.
Sitomegalo Virus (CMV) enfeksiyonu; Gebeligin ilk 3 ayinda gecirilen CMV enfeksiyonlarinin dusuklere yol actigina dair bazi calismalar vardir.
Parvo Virus B19 enfeksiyonu; Gebeligin ilk 20 haftasinda gecirilen Parvo virus enfeksiyonu dusuklere yol acabilir.
Varisella Zoster (Sucicegi) Enfeksiyonu; Ilk 8 haftada gecirilen varisella enfeksiyonu gebeligin dusukle sonlanmasina yol acar. Gebeligin daha sonraki donemlerinde gecirilen enfeksiyonlar bebekte anomalilere yol acabilir.
Bakteriyal Vajinoz; Bakterilerin yol actigi vajinal enfeksiyonlar ureme cagindaki kadinlarda sik gorulur. Bu enfeksiyonlar tedavi edilmediginde dusuk ve erken doguma neden olur. Vajinal enfeksiyonlar sirasinda aciga cikan tumor nekroz faktoru gibi kimyasal maddeler damarlarin buzusmesine ve dollenen embryonun beslenmesinin bozulmasina neden olarak gebeligin dusukle sonlanmasina yol acar.
Ikinci trimesterde gorulen dusukler ve enfeksiyon; Gebeligin ikinci uc aylik doneminde meydana gelen dusuklerin bir kismindan enfeksiyonlar sorumludur. Bircok bakteri ve virus vajinal yoldan yukari dogru ilerleyerek rahim icinde ve zarlarda enfeksiyona yol acar. Koriyoamniyonit olarak adlandirilan bu durum gebeligin kaybina neden olur. Bazi mikroorganizmalar kan yolu ile rahme ve plasentaya ulasarak enfeksiyonlara yol acar. Genital organlarda yerleserek enfeksiyonlara yol acan mikroorganizmalar prostoglandin ve interlokin olarak adlandirilan maddelerin fazla miktarda salinmasina yol acar. Bu maddeler dusuk ve erken dogum eylemini baslatir.
mynet
29.11.2006 12:04
3.025